اینجانب قصد فعالیت در حوزه مالی غیرمتمرکز (DeFi) دارم و نیازمند حکم شرعی انواع استخرهای نقدینگی هستم. لطفاً با توجه به توضیحات زیر، نظر مبارک را بیان فرمایید: ۱. استخرهای کارمزدی (DEX Liquidity Pools) در این نوع، کاربر دو یا چند توکن (مثلاً XAUT و USDT، یا BTC و PAXG) را با نسبت معین در استخری در صرافی غیرمتمرکز (مانند Uniswap، Curve، Balancer) قرار می‌دهد. دیگران از این استخر برای مبادله توکن‌ها استفاده می‌کنند و کاربر در ازای تأمین نقدینگی، سهمی از کارمزد تراکنش‌ها را دریافت می‌کند. سود از پیش تضمین نشده و ممکن است به دلیل نوسان قیمت و «ضرر موقت» (Impermanent Loss) کاهش یابد. کارمزد به همان توکن‌های موجود در استخر تعلق می‌گیرد و برداشت آن دستی است. سوال: آیا این نوع فعالیت جایز است؟ منبع سود کارمزد است، نه بهره. ۲. استخرهای وام‌دهی (Lending Pools) مانند Aave و Compound. کاربر دارایی خود را وام می‌دهد و در ازای آن سود (بهره) دریافت می‌کند. سود از پرداختی وام‌گیرندگان تأمین می‌شود. سوال: آیا این نوع قطعاً ربا و حرام است؟ آیا اگر نرخ سود متغیر و غیرتضمینی باشد، تفاوتی دارد؟ ۳. کشت سود با اهرم (Leveraged Yield Farming) کاربر ابتدا وام می‌گیرد، سپس دارایی را در استخر دیگری سپرده می‌کند یا عملیات پیچیده‌تر انجام می‌دهد. این نوع معمولاً شامل ربا، غرر و ریسک بالا است. سوال: حکم این نوع چیست؟ ۴. استیکینگ و پاداش‌های حاکمیتی در برخی پروتکل‌ها، علاوه بر کارمزد، توکن‌های اضافی به‌عنوان پاداش (Governance Token) توزیع می‌شود. سوال: آیا دریافت این پاداش‌ها حلال است؟ ۵. سایر انواع مانند استخرهای پایدار (Stable Pools) برای استیبل‌کوین‌ها، یا استخرهای با قفل زمانی. سوال: حکم این موارد چیست؟
بسم الله الرحمن الرحیم سلام علیکم اینجانب قصد فعالیت در حوزه مالی غیرمتمرکز (DeFi) دارم و نیازمند حکم شرعی انواع استخرهای نقدینگی هستم. لطفاً با توجه به توضیحات زیر، نظر مبارک را بیان فرمایید: ۱. استخرهای کارمزدی (DEX Liquidity Pools) در این نوع، کاربر دو یا چند توکن (مثلاً XAUT و USDT، یا BTC و PAXG) را با نسبت معین در استخری در صرافی غیرمتمرکز قرار می‌دهد. دیگران از این استخر برای مبادله توکن‌ها استفاده می‌کنند و کاربر در ازای تأمین نقدینگی، سهمی از کارمزد تراکنش‌ها را دریافت می‌کند. سود از پیش تضمین نشده و ممکن است به دلیل نوسان قیمت و «ضرر موقت» (Impermanent Loss) کاهش یابد. کارمزد به همان توکن‌های موجود در استخر تعلق می‌گیرد و برداشت آن دستی است. سوال: آیا این نوع فعالیت جایز است؟ منبع سود کارمزد است، نه بهره. ۲. استخرهای وام‌دهی (Lending Pools) مانند Aave و Compound. کاربر دارایی خود را وام می‌دهد و در ازای آن سود (بهره) دریافت می‌کند. سود از پرداختی وام‌گیرندگان تأمین می‌شود. سوال: آیا این نوع قطعاً ربا و حرام است؟ آیا اگر نرخ سود متغیر و غیرتضمینی باشد، تفاوتی دارد؟ آیا بر غیر مسلمان میتوان این بهره را و این نوع فعالیت را ارائه و جایز دانست؟ ۳. کشت سود با اهرم (Leveraged Yield Farming) کاربر ابتدا وام می‌گیرد، سپس دارایی را در استخر دیگری سپرده می‌کند یا عملیات پیچیده‌تر انجام می‌دهد. این نوع معمولاً و شاید شامل ربا، غرر و ریسک بالا باشد. سوال: حکم این نوع چیست؟ ۴. استیکینگ و پاداش‌های حاکمیتی در برخی پروتکل‌ها، علاوه بر کارمزد، توکن‌های اضافی به‌عنوان پاداش (Governance Token) توزیع می‌شود. سوال: آیا دریافت این پاداش‌ها حلال است؟ ۵. سایر انواع مانند استخرهای پایدار (Stable Pools) برای استیبل‌کوین‌ها، یا استخرهای با قفل زمانی. سوال: حکم این موارد چیست؟ خواهشمند است نظر مبارک را با تفکیک انواع و بیان شرایط جواز یا حرمت بیان فرمایید.

باسمه تعالی
۱. اگر وجه دریافتی کارمزد باشد و این کارمزد از فعالیت حلال اقتصادی حاصل شده باشد، دریافت آن اشکالی ندارد. ولی اگر وجه دریافتی در واقع سود مبلغی باشد که به نحوی وام داده شده است هرچند نام دیگری بر آن نهاده باشند، این فعالیت ربوی و حرام است و اگر کارمزد از فعالیت سالم اقتصادی حاصل نشده باشد، باز هم حرام خواهد بود.
۲. بی‌شک این قسم ربوی و حرام است.
۳. معاملات ربوی و غرری حرام می‌باشند.
۴. پاداش‌ها حکم اصل پرداخت که در بند یک بیان شد را دارند.
۵. حکم این موارد از بندهای قبلی آشکار می‌گردد.

کد سایت fa12281
طبقه بندی موضوعی مسایل مستحدثه